(poni\u017cszy tekst zosta\u0142 wyg\u0142oszony podczas konferencji „Od muzelanej mumii do \u017cywego Ko\u015bcio\u0142a” w dniu 25.10.2014 r, w Gda\u0144sku)<\/p>\n
Papie\u017c Franciszek nazywa adhortacj\u0119 Evangelii gaudium<\/em> swoim tekstem programowym, st\u0105d wydaje si\u0119, \u017ce jest to dokument, który pozwala w du\u017cej mierze zrozumie\u0107 aktualny pontyfikat[1]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Jest to dzie\u0142o, które powsta\u0142o po synodzie biskupów, który odby\u0142 si\u0119 w Rzymie w roku 2012 i by\u0142 po\u015bwi\u0119cony nowej ewangelizacji, jednak\u017ce adhortacja nie zosta\u0142a opatrzona tytu\u0142em „posynodalna”. W samym tek\u015bcie zdarzaj\u0105 si\u0119 odwo\u0142ania do synodu, ale najwa\u017cniejszym \u017aród\u0142owym tekstem jest Dokument z Aparecidy<\/em>, czyli owoc V Konferencji Ogólnej Episkopatu Ameryki \u0141aci\u0144skiej i Karaibów z 2007 r. Znamienne, \u017ce w Aparecidzie Przewodnicz\u0105cym Komisji Redakcyjnej by\u0142 kardyna\u0142 Jorge Bergoglio i on pó\u017aniej, jako biskup Rzymu, uczyni\u0142 ów dokument podstaw\u0105 dla swojej adhortacji Evangelii gaudium<\/em>. Warto podkre\u015bli\u0107, i\u017c metoda, któr\u0105 dzisiaj stosuje papie\u017c Franciszek ma swoje \u017aród\u0142a w jego do\u015bwiadczeniach pracy w Ameryce Po\u0142udniowej i jest widoczna w Dokumencie z Aparecidy, <\/em>który <\/em> zosta\u0142 oparty na nast\u0119puj\u0105cej metodologii: widzie\u0107-s\u0105dzi\u0107-dzia\u0142a\u0107. Owo widzie\u0107 odnosi si\u0119 wpierw do kontemplacji Boga oczyma wiary, poprzez Jego Wcielone S\u0142owo objawione i poprzez kontakt o\u017cywczy z sakramentami, tak by mo\u017cna zobaczy\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 w \u015bwietle Opatrzno\u015bci, os\u0105dzi\u0107 wed\u0142ug Jezusa Chrystusa oraz dzia\u0142a\u0107 w Ko\u015bciele. Ta metoda pozwoli\u0142a na wyra\u017cenie w sposób systematyczny perspektywy wiary w konfrontacji z rzeczywisto\u015bci\u0105, pozwoli\u0142a przyj\u0105\u0107 kryteria, które pochodz\u0105 z wiary i z rozumu oraz zaprojektowa\u0107 akcje[2]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n <\/p>\n <\/p>\n <\/span>Evangelii gaudium<\/em> jest dokumentem pe\u0142nym nowego brzmienia, ale i kontynuacji oraz rozwoju my\u015bli ostatnich papie\u017cy i wida\u0107 to cho\u0107by w tym, jak wiele razy Franciszek powo\u0142uje si\u0119 na swoich poprzedników nawi\u0105zuj\u0105c obficie do teologii Jana Paw\u0142a II (31 razy), Benedykta XVI (18 razy), a co mo\u017ce by\u0107 zaskakuj\u0105ce, jak wiele razy papie\u017c Bergoglio czerpie my\u015bli i inspiracj\u0119 z dwóch adhortacji Paw\u0142a VI (15 razy): Evangelii nuntiandii i Gaudete in Domino<\/em>.<\/span><\/p>\n <\/span>Adhortacja Evangelii gaudium<\/em> nie jest systematycznym wyk\u0142adem o ewangelizacji. Papie\u017c nie poddaje równie\u017c gotowych rozwi\u0105za\u0144 duszpasterskich. Jednak\u017ce konstrukcja dokumentu ukazuje Fraciszkow\u0105 wizj\u0119 priorytetów Ko\u015bcio\u0142a. Wydaje si\u0119, \u017ce kluczem do zrozumienia wszystkich tematów podj\u0119tych w adhortacji jest nawrócenie pastoralne. Jest to poj\u0119cie, które Franciszek zaczerpn\u0105\u0142 wprost z Dokumentu z Aparecidy<\/em>[3]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. <\/em>Tre\u015b\u0107 tego poj\u0119cia przenika ca\u0142y Dokument z Aparecidy<\/em> i ca\u0142\u0105 adhortacj\u0119 Evangelii gaudium, <\/em> i dotyczy wszystkich rzeczywisto\u015bci Ko\u015bcio\u0142a.<\/span><\/p>\n <\/span><\/p>\n 1.<\/span><\/span>Definicja nawrócenia pastoralnego <\/span><\/span><\/p>\n <\/span>Co to jest nawrócenie pastoralne do którego wzywa Franciszek w 25 punkcie Evangelii gaudium<\/em>? Termin ten znajduje si\u0119 w Dokumencie z Aparecidy<\/em>, gdzie jest definiowany w nast\u0119puj\u0105cy sposób: Nawrócenie pastoralne naszych wspólnot wymaga przej\u015bcia z duszpasterstwa jedynie zachowawczego do duszpasterstwa zdecydowanie misyjnego<\/em>[4]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Nale\u017cy wi\u0119c zauwa\u017cy\u0107, i\u017c chodzi tu o nawrócenie wspólnot, a wi\u0119c o pewien dynamizm, który powinien si\u0119 zrodzi\u0107 we wspólnotach: diecezjalnych, parafialnych, modlitewnych i formacyjnych. Stanowi to przeciwie\u0144stwo duszpasterstwa wygodnego, czyli d\u0105\u017cenia do tego, by mie\u0107 „\u015bwi\u0119ty spokój” w imi\u0119 twierdzenia, i\u017c „zawsze si\u0119 tak robi\u0142o”[5]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Dotyczy to nie tylko osób duchownych i konsekrowanych, a tak\u017ce – w równiej mierze – \u015bwieckich, cho\u0107 ci pierwsi ponosz\u0105 wi\u0119ksz\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za niepodj\u0119cie nawrócenia, ze wzgl\u0119du na mo\u017cliwo\u015bci swojego oddzia\u0142ywania[6]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. <\/span><\/span><\/p>\n <\/span>Nawrócenie pastoralne ma swoje fundamenty w eklezjologii uprawianej przez Franciszka. Otó\u017c w wizji teologicznej aktualnego biskupa Rzymu wyra\u017any jest powrót do kategorii Ko\u015bcio\u0142a jako Ludu Bo\u017cego, który jest w drodze. Ruch, wyj\u015bcie, pozostawienie tego co by\u0142o, wzi\u0119cie tylko tego co niezb\u0119dne, odrzucenie tego, co przeszkadza w dalszej drodze, rozeznawanie kierunku, to okre\u015blenia bardzo istotne dla \u017cycia Ko\u015bcio\u0142a. Papie\u017c stwierdza: „Za\u017cy\u0142o\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a z Jezusem jest za\u017cy\u0142o\u015bci\u0105 <>, a komunia <komunii misyjnej>>”[7]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a> . Bycie w drodze jest czynnikiem warunkuj\u0105cym nawrócenie pastoralne.<\/span><\/p>\n <\/span>Ko\u015bció\u0142 b\u0119d\u0105cy w drodze<\/em> to ten, który przejmuje inicjatyw\u0119, w\u0142\u0105cza si\u0119, towarzyszy, przynosi owoce i \u015bwi\u0119tuje[8]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Jest wspólnot\u0105 ci\u0105gle odnawian\u0105 przez Jezusa Chrystusa i dotyczy to równie\u017c jego struktur. Papie\u017cowi nie chodzi o negowanie tradycji i istniej\u0105cych struktur, co wi\u0119cej potwierdza np. znaczenie parafii jako struktury niezwykle wa\u017cnej, ale chodzi o tak\u0105 reform\u0119, by wszystko, co dzieje si\u0119 w Ko\u015bciele by\u0142o bardziej misyjne, otwarte, by prowadzi\u0142o ludzi do sta\u0142ej postawy [9]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Interesuj\u0105cym komentarzem do tej tezy jest homilia Franciszka z 6.07.2013 r. : By\u0107 chrze\u015bcijaninem nie oznacza co\u015b robi\u0107. Znaczy pozwoli\u0107, by nas odnawia\u0142 Duch \u015awi\u0119ty. Albo, by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 s\u0142owami Jezusa, oznacza sta\u0107 si\u0119 <>. Nowo\u015b\u0107 Ewangelii, to nowo\u015b\u0107 w samym prawie wpisanym w histori\u0119 zbawienia. Chodzi o nowo\u015b\u0107, która wychodzi poza nasze osoby i odnawia struktury. Dlatego Jezus mówi: <>. W \u017cyciu chrze\u015bcija\u0144skim, a tak\u017ce w \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a istniej\u0105 nietrwa\u0142e struktury… Nie ba\u0107 si\u0119 nowo\u015bci Ewangelii, nie ba\u0107 si\u0119 nowo\u015bci, jak\u0105 Duch \u015awi\u0119ty sprawia w nas, nie ba\u0107 si\u0119 odnawiania struktur. Ko\u015bció\u0142 jest wolny. Prowadzi go Duch \u015awi\u0119ty. Tego uczy nas dzi\u015b Jezus w Ewangelii: wolno\u015bci potrzebnej, by zawsze znajdowa\u0107 nowo\u015b\u0107 Ewangelii w naszym \u017cyciu, a tak\u017ce w strukturach. Wolno\u015bci wybrania nowych buk\u0142aków dla tej nowo\u015bci. Chrze\u015bcijanin to m\u0119\u017cczyzna czy kobieta wolni — t\u0105 wolno\u015bci\u0105 Jezusa Chrystusa. Nie s\u0105 niewolnikami przyzwyczaje\u0144, struktur<\/em><\/span>[10]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n <\/span>W kontek\u015bcie nawrócenia pastoralnego istotne jest przygl\u0105danie si\u0119 rzeczywisto\u015bciom ko\u015bcielnym, które s\u0105 wa\u017cne, ale tylko wtedy, gdy s\u0142u\u017c\u0105 misji. Je\u015bli struktura s\u0142u\u017cy sama sobie, to do niczego nie prowadzi i trzeba j\u0105 zmieni\u0107 albo zlikwidowa\u0107. Ewangeliczna scena rozebrania dachu, by przez otwór spu\u015bci\u0107 paralityka do stóp Jezusa, jest obrazem rozebrania struktury, która nie s\u0142u\u017cy\u0142a doprowadzenia tego cz\u0142owieka do Zbawienia[11]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Co wi\u0119cej, podj\u0119cie nawrócenia pastoralnego zwi\u0105zane jest z ryzykiem ró\u017cnorakich zmian, a co za tym idzie i b\u0142\u0119dnych decyzji. Franciszek komentuj\u0105c owo ryzyko twierdzi: Powtarzam tu ca\u0142emu Ko\u015bcio\u0142owi to, co wielokrotnie powiedzia\u0142em kap\u0142anom i \u015bwieckim w Buenos Aires: wol\u0119 raczej Ko\u015bció\u0142 poturbowany, poraniony i brudny, bo wyszed\u0142 na ulice, ni\u017c Ko\u015bció\u0142 chory z powodu zamkni\u0119cia si\u0119 i wygody kurczowego przywi\u0105zania do w\u0142asnego bezpiecze\u0144stwa. Nie chc\u0119 Ko\u015bcio\u0142a zatroskanego o to, by stanowi\u0107 centrum, który w ko\u0144cu zamyka si\u0119 w g\u0105szczu obsesji i procedur.<\/em><\/span>[12]<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/em><\/span><\/a><\/span><\/em><\/p>\n <\/span><\/p>\n 2.<\/span><\/span>Misyjne uczniostwo jako odpowied\u017a na wezwanie do nawrócenia pastoralnego<\/span><\/p>\n <\/span>Ko\u015bció\u0142 staje si\u0119 \u017cywym Ludem Bo\u017cym w drodze wtedy, gdy jego cz\u0142onkowie staj\u0105 si\u0119 uczniami-misjonarzami Jezusa Chrystusa. Realizacja nawrócenia pastoralnego dokonuje si\u0119 wi\u0119c nade wszystko poprzez realizacj\u0119 projektu formowania ludzi do bycia uczniami-misjonarzami. Chrze\u015bcijaninem jest z natury kto\u015b, kto dzieli si\u0119 swoj\u0105 wiar\u0105. Owo dzielenie-misyjno\u015b\u0107 nie jest dodatkiem, ale istot\u0105 do\u015bwiadczenia wiary[13]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Na mocy Chrztu ka\u017cdy staje si\u0119 uczniem-misjonarzem, niezale\u017cnie od swojej funkcji w Ko\u015bciele i stopnia zaanga\u017cowania w wierze, jest aktywnym podmiotem ewangelizacji. Franciszek twierdzi, i\u017c by\u0142oby rzecz\u0105 niestosown\u0105 my\u015ble\u0107 o schemacie ewangelizacji realizowanym przez wykwalifikowanych pracowników, podczas gdy reszta ludu wiernego by\u0142aby tylko odbiorc\u0105 ich dzia\u0142a\u0144[14]<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/a>.<\/em> Mo\u017cna wi\u0119c stwierdzi\u0107, i\u017c ca\u0142y Ko\u015bció\u0142 staje si\u0119 uczniem, by formowa\u0107 uczniów. <\/span><\/p>\n <\/span>Autor adhortacji apeluje w swoim dokumencie do ka\u017cdego chrze\u015bcijanina, „by nikt nie wyrzek\u0142 si\u0119 swojego udzia\u0142u w ewangelizacji, poniewa\u017c je\u015bli kto\u015b rzeczywi\u015bcie do\u015bwiadczy\u0142 mi\u0142o\u015bci Boga, który go zbawia, nie potrzebuje wiele czasu, by zacz\u0105\u0107 Go g\u0142osi\u0107, nie mo\u017ce oczekiwa\u0107 aby udzielono mu wiele lekcji lub d\u0142ugich instrukcji. Ka\u017cdy chrze\u015bcijanin jest misjonarzem w takiej mierze, w jakiej spotka\u0142 si\u0119 z mi\u0142o\u015bci\u0105 Boga w Jezusie Chrystusie. Nie mówmy ju\u017c wi\u0119cej, \u017ce jeste\u015bmy <> i <>, ale zawsze, \u017ce jeste\u015bmy <>”[15]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. <\/span><\/p>\n <\/span>Droga do odkrywania powy\u017cej wspomnianej to\u017csamo\u015bci ucznia-misjonarza jest procesem od którego zale\u017cy jako\u015b\u0107 prze\u017cywania chrze\u015bcija\u0144stwa. Dokument z Aparecidy<\/em> w sposób systematyczny, a Evangelii gaudium <\/em>w sposób po\u015bredni, <\/em>wymieniaj\u0105 pi\u0119\u0107 g\u0142ównych aspektów, które w ró\u017cny sposób przejawiaj\u0105 si\u0119 na ka\u017cdym z etapów drogi ku dojrza\u0142o\u015bci chrze\u015bcija\u0144skiej. Nale\u017cy doda\u0107, i\u017c owe aspekty uzupe\u0142niaj\u0105 si\u0119 i czerpi\u0105 z siebie nawzajem:<\/span><\/p>\n a.<\/span><\/span><\/em>Spotkanie z Jezusem Chrystusem<\/span><\/strong>. Dokonuje si\u0119 przez do\u015bwiadczenie mocy g\u0142oszonego Kerygmatu, który nie jest jedynie jakim\u015b etapem, lecz motywem przewodnim w \u017cyciu chrze\u015bcijanina. Nie jest pierwszy w sensie jedynie chronologii, ale jest pierwszy w znaczeniu. Bez kerygmatu inne aspekty owego procesu skazane s\u0105 na sterylno\u015b\u0107 i bezp\u0142odno\u015b\u0107 duchow\u0105[16]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Franciszek, w Evangelii gaudium, <\/em>streszcza przes\u0142anie kerygmatu, <\/em>który nazywa te\u017c pierwszym g\u0142oszeniem, w nast\u0119puj\u0105cych s\u0142owach: Jezus Chrystus ci\u0119 kocha, da\u0142 swoje \u017cycie, aby ci\u0119 zbawi\u0107, a teraz codziennie jest \u017cywy u twego boku, aby ci\u0119 o\u015bwieci\u0107, umocni\u0107 i wyzwoli\u0107[17]<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/a>. <\/em><\/span><\/p>\n <\/span><\/span><\/strong>Mocnym akcentem w nauczaniu Franciszka jest podkre\u015blanie faktu, i\u017c ka\u017cdy chrze\u015bcijanin, zarówno pasterz jak i wierny \u015bwiecki, jak równie\u017c Ko\u015bció\u0142 jako wspólnota we wszystkich jego dzia\u0142aniach, potrzebuj\u0105 obecno\u015bci kerygmatu w sensie permanentnego poddawania si\u0119 jemu jak i g\u0142oszenia go.[18]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a><\/span><\/p>\n b. <\/span><\/span><\/em>Nawrócenie<\/span><\/strong>. Jest ono pierwsz\u0105 odpowiedzi\u0105 tego, który s\u0142ucha\u0142 Pana, kto wierzy w Niego poprzez dzia\u0142anie Ducha \u015aw. i kto decyduje si\u0119 zosta\u0107 Jego przyjacielem i i\u015b\u0107 za nim, zmieniaj\u0105c swój sposób my\u015blenia i \u017cycia, akceptuj\u0105c krzy\u017c Chrystusa ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce umieranie dla grzechu jest zdobywaniem \u017cycia[19]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n c. <\/span><\/span><\/em>Bycie uczniem<\/span><\/strong>. Chodzi o wzrastanie w poznaniu, mi\u0142o\u015bci oraz w na\u015bladowaniu Jezusa-Mistrza. W tym aspekcie procesu formacyjnego chrze\u015bcijanin wchodzi g\u0142\u0119biej w tajemnic\u0119 Osoby Jezusa. Sta\u0142a katecheza i \u017cycie sakramentalne maj\u0105 tu fundamentalne znaczenie[20]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. <\/span><\/p>\n d. <\/span><\/span><\/em>Komunia<\/span><\/strong>. \u017bycie chrze\u015bcija\u0144skie realizuje si\u0119 w jedno\u015bci z bli\u017animi, czyli we wspólnocie. Ten aspekt wymaga tworzenia takich relacji w \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a, w których b\u0119dzie do\u015bwiadczenie mi\u0142o\u015bci, co jest niezb\u0119dne dla wzrastania w Duchu[21]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>.<\/span><\/p>\n e. <\/span><\/span><\/em>Misja.<\/span><\/strong> Ucze\u0144 w miar\u0119 jak poznaje i mi\u0142uje Boga, do\u015bwiadcza potrzeby dzielenia si\u0119 z innymi swoj\u0105 rado\u015bci\u0105 bycia pos\u0142anym, wyj\u015bcia do \u015bwiata, by g\u0142osi\u0107 Jezusa Chrystusa. Papie\u017c zauwa\u017ca, i\u017c wielk\u0105 warto\u015bci\u0105 w podejmowaniu misji s\u0105 w Ko\u015bciele: …podstawowe wspólnoty i ma\u0142e wspólnoty, ruchy oraz inne formy stowarzysze\u0144 stanowi\u0105 bogactwo Ko\u015bcio\u0142a, które Duch wzbudza dla ewangelizowania wszystkich \u015brodowisk i obszarów. Wielokro\u0107 wnosz\u0105 nowy zapa\u0142 ewangelizacyjny i zdolno\u015b\u0107 do dialogu ze \u015bwiatem, co odnawia Ko\u015bció\u0142. Ale jest bardzo wskazane, aby nie straci\u0142y kontaktu z t\u0105 bogat\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 miejscowej parafii i w\u0142\u0105cza\u0142y si\u0119 w organiczne duszpasterstwo Ko\u015bcio\u0142a partykularnego[22]<\/span><\/strong><\/span><\/span><\/span><\/a><\/em>. <\/span><\/p>\n <\/span><\/span><\/strong>Postawienie na kszta\u0142towanie w Ko\u015bciele uczniów-misjonarzy prowadzi do wizji Ko\u015bcio\u0142a, którego symbolem s\u0105 dro\u017cd\u017ce oraz kr\u0119gowce. Papie\u017c Franciszek chce, by Ko\u015bció\u0142 by\u0142 sob\u0105, by mia\u0142 kr\u0119gos\u0142up to\u017csamo\u015bci, a jednocze\u015bnie, by czyni\u0142 „ferment-raban” w \u015bwiecie, czyli by sta\u0142 si\u0119 zaczynem[23]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. Przeciwie\u0144stwem jest Ko\u015bció\u0142, którego symbolem s\u0105: skorupiaki i ameby. Istniej\u0105 \u015brodowiska ko\u015bcielne, które z powodu l\u0119ku i przed utrat\u0105 katolickiej to\u017csamo\u015bci, a czasami i lenistwa, chc\u0105 si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w skorupie swojego \u015bwiata poprzez odci\u0119cie si\u0119 od tego co nieko\u015bcielne, co nowe, a w przes\u0142aniu moralnym tych \u015brodowisk wyra\u017anym jest promowanie rygoryzmu moralnego. Istniej\u0105 równie\u017c \u015brodowiska chrze\u015bcijan buduj\u0105cych Ko\u015bció\u0142 bez \u017cadnych granic i okre\u015ble\u0144. W takiej wizji cz\u0142owiek jest jak ameba, bez okre\u015blonego kszta\u0142tu, bez korzeni, historii i pami\u0119ci. Czuje si\u0119 zagubiony i nie ma pewnych punktów odniesienia[24]<\/span><\/span><\/span><\/span><\/a>. <\/span><\/p>\n <\/span>Proces stawania si\u0119 uczniem-misjonarzem jest zadany wszystkim rzeczywisto\u015bciom ko\u015bcielnym. Znów warto podkre\u015bli\u0107, i\u017c nie chodzi jedynie o wyspecjalizowane grupy i wspólnoty takie jak Droga Neoktechumenalna czy Szko\u0142a Nowej Ewangelizacji lub Ruch \u015awiat\u0142o-\u017bycie. Papie\u017cowi chodzi o to, by wszystko co dzieje si\u0119 w parafii czy diecezji by\u0142o naznaczone tym procesem.<\/span><\/p>\n <\/span><\/span><\/p>\n <\/span><\/span><\/p>\n